Agenda > Verslagen > Spiel 2008

Internationale Spieltage
SPIEL '08
Messe Essen 23.-26. oktober 2008


Deel I - Deel II - Deel III - Deel IV - Deel V - Deel VI
komspiel.gif (6620 bytes)

2F-Spiele
Friedemann Friese koos ook dit jaar voor lichte kost en kwam met het eenvoudige racespel Flussfieber. Uit een set van drie dubbelzijdige speelborden wordt een speelveld van twee bordzijden gekozen. Dit is de rivier waarop de houthakkers gaan racen. Iedere speler krijgt een aantal speelfiguren, de bijpassende setjes bewegingskaarten en één joker. Je speelt één van je drie handkaarten en verplaatst de desbetreffende houthakker maximaal het afgebeelde aantal velden. Andere houthakkers en boomstammen duw je onderweg opzij, bij voorkeur naar stroomversnellingen in de verkeerde richting. Duwen kan niet onbeperkt, zodat er tactisch bedoelde opstoppingen mogelijk zijn. Je eindigt je beurt op een leeg veld en je vult je hand weer aan tot drie kaarten. Je wint door als eerste jouw houthakkers over de finish te laten varen. Leuk voor liefhebbers van eenvoudige racespelletjes.

Bewitched
Zoals gebruikelijk deelde Friedemann een verkoopstand met Bewitched Spiele. Bij de aanschaf van Flussfieber kon ik de verleiding niet weerstaan en kocht ik meteen het nieuwe bordspel van deze uitgever. Die 3 Gebote is ontworpen door Friedeman en Fraser & Gordon Lamont (de kiltdragers van Fragor). De spelers zijn beurtelings een hogepriester, die de novieten in de gaten houdt terwijl zij een religieuze ceremonie uitvoeren. Alleen deze hogepriester kent de regels die de novieten precies moeten naleven (drie geboden en één taboe). De novieten moeten deze regels in een aantal beurten raden, vooral door observatie van de andere onwetenden. Je hebt regels in alle soorten en maten, waardoor dit een hele uitdaging wordt.


Fraser en Gordon

Bambus
Günter Cornett presenteerde het bijzondere product van een unieke samenwerking. Het bordspel Tokugawa was een ontwerp van twee jonge knaapjes, waarna Günter ze bij de verdere ontwikkeling heeft geholpen. Dit veroveringsspel in een Japanse setting was verkrijgbaar in een startoplage van 99 exemplaren. Men hoopt dat een andere uitgever het spel oppikt.

De reeks leuke spellenboekjes werd uitgebreid met een derde exemplaar. Entensuppe (und 53 andere Spiele) is een verzameling spelletjes van de Britse auteur David Parlett, de ontwerper van het allereerste Spiel des Jahres Hase und Igel. De meerderheid bestaat uit kaartspellen in alle soorten en maten, waaronder 9 varianten op Patience.

DausendDodeDrolle
Was ik vorig jaar nog een van de weinige spelers die het spel van de gebroeders Kuhn bij uitgever DausendDodeDrolle de moeite waard vond, dit jaar eindigde het nieuwe spel Uruk: Wiege der Zivilisation bij de Fairplay Scouts op de tiende plek. 

Het spel is opgebouwd rond uitvindingen. Iedere speler tracht een goede positie te verwerven. Met de juiste uitvindingen kun je goedkoper nieuwe uitvindingen doen, resources verkrijgen of zelfs ondersteuning krijgen bij bijzondere acties. Omdat je maar een beperkt aantal uitvindingen kunt doen, en je pas later in het spel de beschikking krijgt over sterkere uitvindingen, is het zaak gebruik te maken van de mogelijkheden als ze zich voordoen. Wil je het spel winnen, dan zul je dorpen of steden bij sterke uitvindingen moeten bouwen, en voor die kolonisaties heb je weer resources nodig. In het door kaarten gestuurde spel krijg je ook nog te maken met geluk en rampen. Dankzij een ingenieus mechanisme zie je deze voor- en tegenspoed gelukkig wel even van te voren aankomen. En dankzij een slimme opbouw, komen de goedkopere uitvindingen in het begin van het spel in ruime mate beschikbaar, en komen ze later in het spel nauwelijks meer terug. Een aanrader voor wie van tactische kaartspelletjes houdt, waarin geluk een redelijk aandeel heeft. (Tekst: Niek)

Eggert Spiele
Deze uitgever presenteerde twee nieuwe spellen, Im Schutze der Burg en Heads of State. The Game Master had van eerstgenoemde titel al een Nederlandstalige versie beschikbaar, zodat ik de Duitse editie links heb laten liggen (ondanks de verlokking van een gelimiteerde versie in een houten doos – zelfbeheersing, pure zelfbeheersing!). Voor een beschrijving van Im Schutze der Burg verwijs ik naar The Game Master.

Heads of State is een bordspel van de Australiër Peter Hawes over adel en intriges omstreeks de zeventiende eeuw. Het speelbord toont een (opvallend moderne) kaart van Europa, waarop de spelers hun fiches met edelen plaatsen. Om een edele te plaatsen, moet je de bijpassende kaart uitspelen. Dat mag je pas als je eerst de juiste attribuutkaartjes hebt verzameld. Die attribuutkaartjes zijn er in maar liefst 9 verschillende soorten, wat het verzamelen niet vereenvoudigt. Eenmaal geplaatste edelen zijn niet veilig, omdat medespelers ze met verraadkaartjes een kopje kleiner kunnen maken. Je krijgt winstpunten voor de eerste edele in een gebied, voor edelen in alle gebieden van een land, voor de meeste invloed in een land, voor de meeste edelenkaarten van een soort enzovoort. Je merkt het, dit is erg bekende (en wellicht ook iets teveel) kost voor spelers van spelletjes over territoriale controle en meerderheden. Ik besluit met een irritatiepunt. De opmaker van de spelregels vond het nodig om het regelboekje op te leuken met achtergrondafbeeldingen en een vale gloed. Dit komt de leesbaarheid helemaal niet ten goede. Naar de guillotine met die vent!

PD Verlag
Eggert had dit jaar geen spel van Mac Gerdts, zijn nieuwe bordspel Die Prinzen von Machu Picchu verscheen namelijk bij de boekenuitgever PD Verlag. Machu Picchu speelt zich af in de gelijknamige legendarische Incastad. De restanten van deze stad liggen in het huidige Peru, het geboorteland van de vrouw van Mac.

Het kiezen van de acties gebeurt in Machu Picchu niet met behulp van een actiecirkel (‘rondel’), maar het mechanisme lijkt op onderdelen toch weer sterk op de vorige spellen van deze auteur. Hier zijn de acties gekoppeld aan stadswijken, waar ze door jouw rondlopende Incaprins worden gekozen. In deze wijken verzamel je allereerst grondstoffen (maïs, lama’s, coca, aardewerk en doek), waarmee je nieuwe Inca’s (extra productiecapaciteit), priesters en maagden kunt kopen. Geruststellend intermezzo voor bezorgde speelsters: deze maagden worden niet geofferd! Als priesters en maagden lama’s offeren (dierenvrienden kunnen beter een spelletje van Zoch proberen), maak je meters op een offerspoor. Dit levert je offerkaartjes op, waarmee je aan het einde winstpunten verdient als je aan de voorwaarden voldoet. Het einde van het spel verloopt bijzonder. Als de spelers alle priesters en maagden hebben gekocht, of alle offerkaartjes hebben gepakt, eindigt het spel met een reguliere puntentelling. In het andere geval zorgen de goudsymbolen op de offerkaartjes voor een forse toename van de punten van de rijkste spelers. Het verzamelen van de meeste goudsymbolen is overigens afhankelijk van een gelukkige hand. Een opvallend minpunt is het speelbord: veel lelijker dan dit vind je het anno 2008 bijna nergens.

Moskito Spiele
Karl-Heinz Schmiel demonstreerde een uitbreiding van zijn bord- en/of kaartspel Tribun, volgens de Fairplay Scouts de beurshit van 2007. Deze uitbreiding heet Die Brutier, een familienaam die met de moord op Caesar vast en zeker in het collectieve geheugen is gegrift. De set bevat o.a. een tweede bord met extra actievelden, speelkaarten voor de Brutier, nieuwe fiches en uiteraard kaarten met de ‘Assassino’. De Brutier zijn een speciale familie, ze hebben namelijk actiekaarten in plaats van speelstukken. Met deze kaarten voert de desbetreffende speler zijn acties uit. Op het nieuwe bord kun je onder meer ambtfiches bemachtigen, die zeer leuke extraatjes opleveren.

Goldsieber
In een niet eens zo grijs verleden ging deze uitgever op een voortreffelijke manier met de pers om (Nürnberggangers denken bijvoorbeeld met veel plezier terug aan Joe’s spellencafe). Inmiddels is de nieuwsvoorziening niet meer wat het ooit was en laten we ons elke beurs verrassen.

Dit jaar was de verrassing aangenaam, het nieuwe bordspel Via Romana bleek zowaar een aardig en vlot meerderhedenspelletje. Veel nieuws heeft het spel overigens niet te bieden. Bijvoorbeeld bezitters van Ticket to Ride of van Portobello Market zullen op het eerste gezicht de nodige zaken herkennen. Het speelbord toont enkele Romeinse steden, die met elkaar zijn verbonden door wegen. Op deze velden bouwen de spelers hun forten en de tussenliggende wegen. Deze bouwacties voer je uit met speelkaarten. De kleuren van de te bebouwen velden geven aan welke kaarten je mag spelen. Hierin vind je het gelukselement terug. Als je de gewenste kleuren niet trekt, kun je daar af en toe last van hebben. In de beginfase doe je dan gewoon iets anders, in de eindfase kan eventuele pech flinke gevolgen hebben. Als twee steden en de tussenliggende wegen volledig zijn bebouwd, vindt een telling plaats. Deze geeft de sterkste speler winstpunten, de zwakkere broeders worden getroost met extra kaarten. Aan het einde zijn er bonuspunten voor opdrachtkaartjes. Ik vond Via Romana per saldo leuk genoeg om een exemplaar te kopen (maar ja, ik verzamel nou eenmaal spellen over Romeinen).

Queen Games
Het is de laatste jaren gebruik om de tiende verjaardag van populaire bord- en kaartspellen te vieren met een speciale jubileumeditie. Met name Amigo en Kosmos waren hierin de trendsetters. Queen Games is een tikje ongeduldiger en komt bij het eerste lustrum van Alhambra, het Spiel des Jahres van 2003, al met een luxe jubileumversie. Van het basisspel en zijn uitbreidingen en varianten zijn al meer dan 1.000.000 exemplaren verkocht. Alhambra is in meer dan 20 talen verschenen. De jubileumeditie valt op door een smaakvol speelbord, met een scorespoor en bewaarplaatsen voor geld en tegels, door de zes houten startvelden met een bron en door de stoffen buidel. Daarnaast verkocht men een pakket met het basisspel en de eerste vier uitbreidingen. Er was verder een vijfde uitbreiding, Die Macht des Sultans, die ook weer uit vier kleine modules bestaat (extra aanvoer van gebouwtegels, een variabele geldkaart, aangepaste puntentellingen en cultuurfiches die bonuspunten opleveren).

Naast al dit verjaardagsgeweld verscheen er ook nog een speltechnische lekkernij voor fijnproevers. Chicago Express is een treinenspel van John Bohrer, die zich verschuilt achter het pseudoniem Harry Wu. Chicago Express speelt zich af in het noordoosten van de Verenigde Staten, waar meerdere spoorwegmaatschappijen actief zijn. Aan het begin worden startaandelen van deze maatschappijen geveild, waardoor de bedrijfskas wordt gevuld. De actieve speler voert een van de beschikbare acties uit: spoorlijnen aanleggen (kost geld, maar verhoogt het inkomen van een maatschappij), gebied ontwikkelen (idem) of een aandelenveiling starten. Tijdens het spel ontvangen de spelers regelmatig dividend. Dan wordt het inkomen van de maatschappijen uitgekeerd aan de aandeelhouders. Het is uiteraard de bedoeling om het meeste geld te verdienen. Je kunt Chicago Express omschrijven als het vlotte, eenvoudige en elegante neefje van een 18xx-spel. Ook hier draait het om aandelen bemachtigen en spoorlijnen bouwen, maar dan zonder avondvullende speelduur. Chicago Express verscheen eerder bij Winsome Games onder de naam Wabash Cannonball. De inhoudelijke wijzigingen t.o.v. Wabash zijn marginaal: de bepaling van de startspeler en het gelijktrekken van de regels voor afronding van dividenduitkeringen. Wabash gebruikte volgens John verschillende afrondingen, omdat hij het spel van een regel wilde voorzien waarvan de gemiddelde veelspeler zich zou afvragen waarom die is geschreven.

De nieuwe Queen Games spellen zijn voorzien van Nederlandstalige spelregels. De vertaler van Chicago Express heeft helaas een forse blunder gemaakt. Volgens zijn vertaling zou je het spel met teveel geld beginnen (120 dollar per speler, plus een aandeel in de volgende 120 dollar). Volgens de juiste regels wordt aan het begin 120 dollar over de spelers verdeeld en geen dollarcent meer. 

Zoch
Deze uitgever grossiert de laatste tijd in vlotte dobbelspelletjes. Twee maanden voor Spiel verscheen Sushizock im Gockelwock van Knizia, op de beurs gevolgd door Hoppladi Hopplada! De zeven dobbelstenen van laatstgenoemde tonen de volgende symbolen: 1 konijn, 2 konijnen/2 hokken, 3 hokken, 4 hokken, 5 hokken en een wortel. De worteltjes zijn niets waard. Konijnen leveren punten op (een stapel met twee losse konijnen zelfs 10 punten), die door de hokken worden vermenigvuldigd. De hokken moet je overigens wel in oplopende volgorde sparen. Je moet elke worp minstens één konijn afleggen. Als je een volle bak gooit (konijnen en/of hokken), mag je de konijnen op een bordje markeren en deze stenen overgooien. Als je stopt, registreer je jouw punten. De volgende speler kan opnieuw starten met 7 stenen, maar mag ook verdergaan met de stenen waarmee jij bent gestopt! Als iemand 333 punten haalt, is de winnaar bekend.

Voor een beschrijving van Sushizock verwijs ik naar mijn recensie, een beschrijving van het kinderspel Professor Pünschge mag je elders zelf opzoeken. Det heeft op de beurs nog even genoten van een titel uit het voorjaar.

Suleika is een leuk uitgevoerd spel met vloerkleedjes. Elke speler heeft zijn eigen tapijtjes. Tijdens het spel leggen de spelers deze kleedjes op het speelbord. Ze proberen zo groot mogelijke vlakken te maken, om de sultan er over heen te laten lopen. Als hij op jouw kleedje blijft staan, levert dit geld op. En daar draait het allemaal om. De kleedjes mogen over andere kleedjes heen worden gelegd. Ze mogen nooit een heel kleedje ineens bedekken. Wel mogen ze over twee aangrenzende halve kleedjes worden gelegd. Na het leggen van een kleedje dobbelt een speler. De sultan beweegt nu het gegooide aantal stappen in de vooraf ingestelde richting. Komt hij daarbij op het kleedje van iemand anders, moet de speler die hem bewoog geld betalen aan die andere speler. Hoe groter het aaneengesloten oppervlak van diens kleedjes, des te duurder het is. Degene die uiteindelijk het meeste geld heeft, wint het spel. Niet echt een nieuw idee. Wel leuk om te spelen en heel mooi uitgevoerd. De kleedjes maken er een leuke bonte verzameling van op het bord, ze rafelen niet en zijn prima geschikt om beide helften op verschillende hoogtes te hebben liggen. (Tekst: Det)

Krimsus Krimskramskiste 
Naast de inmiddels bekende kist vol kaartspelletjes was er dit jaar ook een legspel te zien bij Krimsus Krimskramskiste. In Im Wald da sind die Räuber wordt tijdens het spel een bos gevormd. De zeskantige tegels die hiervoor worden gebruikt, laten bossen, wegen en diverse gebouwen zien. De spelers hebben ieder een roversbende, die vanuit hun roversnest buit veroveren in het bos. Buit is pas veilig als het is ondergebracht in het roversnest. Onderweg worden ze telkens dwarsgezeten door een politieman en andere rovers. Er zijn vijf soorten buitfiches. 

Tijdens het spel wordt er drie keer gewaardeerd. Hoe meer fiches een speler per soort buit heeft veroverd, des te meer punten dit oplevert. Tijdens de eindwaardering krijgen de spelers daarnaast ook punten voor elk setje verschillende buitfiches. Als er een tegel wordt geplaatst zonder een gebouw, verschijnt er een meisje in het bos. De rovers kunnen haar begeleiden naar een braamstruik. Op deze manier krijgen de spelers ook tussen de waarderingen door punten. Als de laatste tegel is gelegd, eindigt het spel. De speler met de meeste punten is de winnaar. Een snel te spelen spel dat er leuk uit ziet. (Tekst: Det)

LudoArt
Het bordspel Planet Steam is ontworpen door Heinz Thiemann, de sympathieke eigenaar van mijn favoriete Duitse spellenwinkel AllGames in Essen. Mijn goede vriend Bob heeft het prototype meerdere keren gespeeld. Ik geef hem daarom graag het woord.

Het nieuws was al enige tijd bekend: Heinz Thiemann, de sympathieke eigenaar van Spel- & Verzendorderwinkel AllGames4U was het eindelijk gelukt om één van zijn spelideeën aan een professionele uitgever (LudoArt) te verkopen. Als enthousiaste speler van de (minstens 2) prototypes was ik dan ook één van de eersten die een exemplaar van de eerste oplage uit handen van de trotse maker heb gekocht. Planet Steam komt in een monsterdoos die qua formaat de vergelijking met Starcraft-The Board Game e.d. moeiteloos doorstaat - overigens een goede reden om zo’n doos niet op de beurs in Essen te kopen en met je mee te slepen.... In tegenstelling tot Starcraft en consorten zit deze doos niet vol met plastic, maar (niet helemaal vol) met hout (spelmaterialen) en karton (spelbord, kaartjes).

In dit stevige economische spel proberen 2 tot 5 maatschappijen (spelers) de planeet Steam te ontginnen. Steam is levenloos, maar kent een bruikbare kern van ijs (water) en heeft een korst vol kostbare mineralen. Om aan deze materialen te komen, bouwt elke maatschappij steeds meer mijnen. Deze mijnen halen in eerste instantie water naar boven maar produceren met wat verbouwingen ook energie, erts of quartz. Sommige materialen heb je elke ronde nodig (water, energie), andere gebruik je om winst te maken en/of investeringen te doen (erts, quartz). Afhankelijk van het aantal spelers duurt het spel 7 tot 4 ‘jaren’, c.q. spelrondes van elk 4 fases.

In zo’n ronde
- bied je voor 1 van de 5 rollen die je een speciaal voordeel geven 
- koop of boor je mijnschachten 
- plaats je ‘tanks’ die het spul naar boven halen en opslaan 
- verbeter of verbouw je je tanks 
- verbeter (=vergroot) je de vrachtruimen van je ruimteschip 
- produceer je grondstoffen en energie 
- verkoop je overtollige grondstoffen (met een scherpe blik op de marktprijs) 
- investeer je geld in ‘lange-termijn projecten’ (=bonuspunten aan het einde) 
- koop of bouw je nieuwe tanks.

Veel elementen in Planet Steam kent de ervaren speler al uit andere spellen, zoals het bieden voor de rollen met de speciale eigenschappen (Puerto Rico). Planet Steam biedt hier echter een zeer goed doordachte en uitgewerkte combinatie. Het duurt even voor je doorhebt welke belangrijke acties je in welke fase kunt doen en welke grondstoffen (en hoeveel credits) je daarvoor nodig hebt. Verschillende wegen leiden naar het einddoel van de meeste overwinningspunten, maar in haast alles heerst er schaarste. Plannen is belangrijk, maar enig opportunisme is zeer zeker noodzakelijk om de con-collega’s iets voor de neus weg te snoepen of te confronteren met onaantrekkelijke prijzen. Over prijzen gesproken: de manier waarop aan- en verkopen de grondstofvoorraden en de prijzen beïnvloeden heb ik nog in geen enkel ander spel zo goed uitgewerkt gezien en verdient een lovende vermelding. Waarschuwing: Planet Steam is door zijn regels en zijn spelduur (90-120 minuten; de eerste keer vaak meer) niet iets voor gelegenheidsspelers. Wie zich echter niet door ‘gewicht’ en prijs (60 euro) laat afschrikken, voegt een uitstekend avond- en tafelvullend spel aan zijn verzameling toe!

LudoArt presenteerde verder het bordspel Taurus. In dit spel sluit je met paaltjes en touwen weilanden af, om daar stieren in te sluiten. Het spelmateriaal is ook hier indrukwekkend.

Lookout Games
Ik heb me bij Lookout Games ingehouden en me niet laten verlokken tot de aanschaf van allerlei onzinnige Agricola artikelen. Een goed voorbeeld van onzin was het zakje ‘vegimeeples’. Deze houten speelstukjes met graan en groente stapelen volgens mij minder goed dan de originelen. Ik betaal niet graag 6 euro voor een verminderde functionaliteit. Hele volksstammen denken er anders over, aangezien het spul op vrijdag al was uitverkocht. Ik ben wel een beetje doorgedraafd in mijn zelfbeheersing….. en heb Eisenbohn glad vergeten. Ach, misschien kom ik zo van het ‘bonenverzamelvirus’ af.

Mijn enige aankoop was Le Havre. Dit bordspel speelt zich af in de gelijknamige Franse haven. Daar verzamelen de spelers goederen en geld, waarmee ze gebouwen bouwen of kopen. Deze gebouwen zorgen tijdens het spel voor extra actiemogelijkheden en aan het einde voor geld (= winstpunten). Aan het begin van jouw beurt verplaats je jouw schip, waarna enkele goederen en/of munten aan een van de aanbodvelden worden toegevoegd. Daarna voer je jouw hoofdactie uit: je pakt alle goederen/munten van één van de aanbodvelden of je betreedt een vrij gebouw en voert de desbetreffende gebouwactie uit. Een gebouw van een medespeler heeft overigens een entreeprijs. De gebouwen zijn de kern van het spelsysteem. Ze staan je bijv. toe om goederen te ruilen, goederen te veredelen, schuldbrieven te lozen en vooral om aan het einde veel geld (= punten) te verdienen. Naast de hoofdactie mag je gebouwen en schepen (ver)kopen. De schepen heb je nodig om jouw personeel van voldoende voedsel te voorzien. Na de 7e spelerbeurt is een ronde voorbij. Dan krijg je soms extra graan en vee, waarna je jouw arbeiders moet voeden. Na de laatste ronde volgt een finale hoofdactie, waarna de punten worden geteld. Na de hijgerige zegetocht van Agricola kon je erop wachten dat Le Havre zelfs ongezien en ongespeeld in grote hoeveelheden over de toonbank zou gaan. De rij wachtenden was indrukwekkend. Een beetje lullig is het wel.... volgens Uwe Rosenberg vindt Le Havre zijn inspiratie in Caylus, vervolgens blokkeert de lange rij met klanten van Lookout Games vooral de stand van de Ystari.

Spelen in Oostenrijk
De organisatie Spielen in Österreich is actief op tal van terreinen. Ze geven een tijdschrift uit, houden spellenbeurzen en symposia, beheren een databank vol spelinformatie en organiseren de Oostenrijkse spellenprijs Spiele für Viele. Tegenwoordig presenteren ze zichzelf ook met een stand op Spiel. Als jij bereid was om ze een handje te helpen met de promotie van deze club (door het dragen van een stickertje), kreeg je een gratis setje kleine uitbreidingen van bekende spellen mee. Die Gilden von Ankh-Morpork en Rincewind und der Tourist zijn Catanscenario's op Schijfwereld. Strudel der Charybdis en Theseus zijn extraatjes voor Deukalion. Der Brodelnde Theriak is een kleine uitbreiding van Wie verhext!. Ten slotte had men een Perry Rhodan speelbord voor Monopoly. Men verkocht ook nog een gids met honderden korte spelbeschrijvingen en foto's.

Op hun eigen spellenbeurs in Wenen worden eind november nog meer uitbreidingen verwacht: een Ö-deck voor Agricola en een nieuwe kaart voor Dominion.



Lees verder in deel V van dit verslag

Agenda > Verslagen > Spiel 2008


Top