Agenda > Verslagen > Spiel 2008

Internationale Spieltage
SPIEL '08
Messe Essen 23.-26. oktober 2008


Deel I - Deel II - Deel III - Deel IV - Deel V - Deel VI
komspiel.gif (6620 bytes)

Kawasaki Factory
Het beurscomplex van Essen is niet alleen de thuisbasis van de grootste spellenbeurs ter wereld, een maandje later wordt er de nog veel grotere Essen Motor Show gehouden. De firmanaam Kawasaki Factory zou je eerder op het laatste evenement verwachten. Dit lid van de familie Kawasaki zit echter niet in de motoren, maar is de uitgever van het alleraardigste tweepersoonsspelletje Robo-Tory. Het speelbordje bestaat uit twee gekleurde helften met elk 12 zeskantige velden. Op de startposities staan drie robots: een blauwe, een rode en een neutrale. Het is de bedoeling om aan het einde van het spel de meeste robots op jouw speelhelft te hebben. De robots bewegen naar naburige velden door het consumeren van de aldaar aanwezige brandstofblokjes. Deze heb je in twee kleuren, alleen de neutrale robot lust beide kleuren. De actieve speler kiest uit drie acties: zijn voorraad blokjes vanuit de reservoirs aanvullen tot 4, een blokje uit zijn voorraad op het bord leggen of een robot bewegen. Het spel is voorbij zodra één van de reservoirs met blokjes is uitgeput. Dit is een vlot een geslaagd abstract denkspelletje. De Engelstalige spelregels zijn overigens een giller. Het lijkt er sterk op dat de vertaler al na zijn derde Engelse les (en wellicht zijn tweede fles sake) aan de slag is gegaan. Gelukkig wist de Duitse vertaler uit de Engelstalige puinhopen een begrijpelijk tekst samen te stellen.

Surprised Stare Games
Deze Britse uitgever presenteerde het bordspel Confucius van Alan Paull. In dit spel komt de strijd om macht en invloed aan het Chinese hof tijdens de Ming dynastie aan bod. Het thema is op een smaakvolle manier in het spelsysteem verwerkt. Het omkopen van belangrijke functionarissen, het klaarstomen van eigen kandidaten en de uitwisseling van geschenken, dit zijn speltechnisch en thematisch geslaagde elementen. De spelers beschikken over een beperkte hoeveelheid actieblokjes, die ze via het systeem van geven en ontvangen van geschenken kunnen vergroten. De ontvanger kan zijn gift niet weigeren en hij moet jou op bepaalde momenten ondersteunen. Het achteraf lozen van een gift, is soms een dure grap. In de actiefase kies je met jouw blokjes een of meer acties. De routes naar winstpunten vind je in het controleren van ministeries, zeereizen naar verre landen en militaire campagnes. De derde optie doet misschien anders vermoeden, Confucius is echter geen veroveringsspel, maar een elegante politieke exercitie.

Tenki
Comuni is een nieuw bordspel van het team dat twee jaar geleden verantwoordelijk was voor Leonardo da Vinci. De spelers vertegenwoordigen Italiaanse stadstaten. In vier rondes wordt telkens een set gebouwkaartjes aangeboden. Deze gebouwen produceren vier soorten grondstoffen: goud, pelgrim, werker en leger. De gebouwen hebben een waarde van 1-4. De gebouwkaartjes worden in groepjes aangeboden via veilingen. De actieve speler heeft de keuze uit drie acties. Hij kan bieden op een groep gebouwen. Dit doe je met jouw markeersteen en een of meer goudstukken. Je kunt een medespeler overbieden, die voor 1 pelgrimblokje naar een andere groep mag verkassen. De actieve speler kan ook een groep kaartjes met een eigen bod incasseren. Hij kan als derde actiemogelijkheid eerder gestichte gebouwen en gildemeesters grondstofblokjes laten produceren. Daarna volgt de bouwfase. Je mag dan gratis 1 gebouw en/of 1 stadsmuur bouwen. Als je meer wilt bouwen, moet je werkerblokjes inleveren. Gebouwen kunnen maximaal 4 etages hoog worden. De hoogte bepaalt de winstpunten. Voor een ideaal samengesteld gebouw krijg je 10 (1+2+3+4) punten. Tegen inlevering van werkerblokjes kun je de etages vrijer bouwen. Na de bouwfase kun je gildemeesters verdienen, met de beste gebouwen in de desbetreffende soorten. Vervolgens kun je de schade van vijandelijke plunderingen herstellen met pelgrimblokjes. Als de set gebouwkaarten van de actuele ronde is uitgeput, wordt Italië belaagd door buitenlandse legers. De spelers kiezen dan in het geheim wat ze met hun legerblokjes doen: verdediging van Italië of alleen van de eigen stad. De sterkste verdedigers van Italië krijgen heldenfiches. Als je onvoldoende verdediging bezit, krijg je plunderfiches. Na de vierde ronde zijn er nog bonuspunten voor gildemeesters, heldenfiches en resterende grondstofblokjes.

Winsome Games
Deze Amerikaanse uitgever annex ontwikkelaar deed dit jaar goede zaken. Het uitstekende treinenspel Wabash Canonball verscheen als Chicago Express bij Queen Games. Tijdens de beurs vertelde John Bohrer me dat hij van een van zijn andere spellen ook een licentie heeft verstrekt.

Wabash Cannonball werd dit jaar opgevolgd door Preussische Ostbahn. Ook op dit spel wordt Harry Wu als ontwerper vermeld, maar we weten inmiddels dat dit John’s pseudoniem is. Het spelsysteem van Wabash is verhuisd naar Duitsland omstreeks 1850. Ook nu begint het spel met de veilingen van de startaandelen van de spoorwegmaatschappijen. Nieuw is de wijze waarop de speelvolgorde wordt bepaald. Afhankelijk van het inkomen worden per speler 1 of meer blokjes in een kop gestopt (rijkste speler 1 blokje enzovoort). Vervolgens worden net zoveel blokjes getrokken als er spelers meedoen. De rijkste spelers lopen hierdoor meer kans dat hun blokjes niet worden getrokken. Als je het goed doet, kom je dus niet aan de beurt. De actiemogelijkheden bestaan uit passen, een aandeel veilen en bouwen. Dividenduitkeringen worden geactiveerd door het verbinden van verschillende maatschappijen, waarbij de bouwende maatschappij dubbele dividenden uitkeert. Deze verbindingen activeren ook het einde van het spel. Als Chicago Express een beetje goed verkoopt, zie ik dit spel ook nog wel bij Queen Games opduiken. 

Erie Railroad is een piepkleine uitbreiding van Wabash Cannonball en Chicago Express. Dit maatschappijtje heeft maar één aandeel, start in Buffalo en mag een spoorlijn naar New York bouwen.

Texas, Oklahoma en New Mexico is een nieuwe uitbreiding van Age of Steam, het bordspel dat de relatie tussen John Bohrer en Martin Wallace op scherp heeft gezet. Deze uitbreiding introduceert 32 veeblokjes, die aan het begin op de prairievelden worden geplaatst. Met de nieuwe actie ‘cattle drive’ kun je ze vervoeren, met de nieuwe actie ‘ranching’ kun nieuwe koeien op het bord plaatsen. De actie ‘urbanization’ komt te vervallen.

Gulf, Mobile & Ohio is een toegankelijk treinenspel van Eddie Robin. Het speelt zich af in het zuiden van de Verenigde Staten tijdens de negentiende eeuw. Er zijn maar liefst 23 maatschappijen in deze regio actief, waarvan er bij de start maar 8 beschikbaar zijn. De actieve speler heeft de keuze uit vier acties: passen, een startaandeel veilen, een gewoon aandeel veilen of bouwen. De koper van het startaandeel is de directeur. Hij betaalt zijn bod aan de firmakas. De directeur kiest dan een kleur voor de maatschappij (een van de kleuren met de meeste blokjes). Vervolgens moet hij enkele spoorblokjes kopen en bouwen. Je betaalt dit uit de firmakas, die na het bouwen wordt geleegd. Na de verkoop van het gewone aandeel van een maatschappij gebeurt hetzelfde, maar is bouwen niet verplicht. De verkoop van aandelen activeert met enige regelmaat dividenduitkeringen, waarbij bezitters van aandelen hun eigen kas kunnen spekken. De directeur van de maatschappij mag als vierde actiemogelijkheid spoorblokjes bouwen. Dit betaal je uit jouw eigen kas. Hiervoor krijg je winstpunten. Als alle spelers op rij passen of als alle kleuren blokjes zijn gebruikt, is het spel voorbij.

Czech Games Edition
Ik heb de uitbreidingen van Galaxy Trucker en League of Six niet aan mijn verzameling toegevoegd. Misschien koop ik van laatstgenoemde nog wel de Nederlandse versie, maar de dure doos vol galactische extraatjes kon mij vooralsnog niet bekoren.

In het bordspel Space Alert maakt een ruimteschip een hyperjump naar een uithoek van het heelal. Deze sector moet gedurende tien minuten worden onderzocht. Deze tien minuten worden bijgehouden op een CD met een passende soundtrack. De centrale computer geeft aan hoeveel tijd er nog resteert, wanneer je actiekaarten mag trekken, kaarten met elkaar mag ruilen, wanneer je moet zwijgen door een communicatiestoring en wanneer het schip wordt aangevallen door vijandige aliens of wordt geconfronteerd met ander ongerief. Met behulp van hun actiekaarten proberen de spelers te overleven. Hiermee bewegen ze door het schip, om wapens, schilden en andere cruciale functies te bedienen. Daartoe moeten ze de taken goed verdelen en de uitvoering nog beter op elkaar afstemmen. Een goede coördinatie is cruciaal, het is onmogelijk dat één speler de klus alleen klaart. Ik ben niet zo'n liefhebber van coöperatieve spellen, maar ik kon deze titel niet laten liggen. Dit leek mij namelijk een interessante oefening in taakgericht samenwerken.

Warfrog & Treefrog
Martin Wallace startte afgelopen voorjaar de nieuwe spellenlijn Treefrog. In deze reeks verschijnen bordspellen met houten spelmateriaal en iets toegankelijker spelsystemen dan gebruikelijk bij Warfrog.

De eerste titel verscheen al rond de start van de zomer. Tinners' Trail speelt zich af in Cornwall in de 19e eeuw. Het speelbord toont een aantal gebieden met potentiële mijnlocaties. In deze gebieden liggen houten blokjes met de delfstoffen tin en koper klaar. Je vind er verder twee of meer waterblokjes. Dit zijn ondergelopen mijngangen, die het winnen van delfstoffen duurder maken. Aan het begin van een ronde worden de marktprijzen van tin en koper vastgesteld (dobbelen) en de beschikbare hulpmiddelen klaargelegd. Daarna voeren de spelers hun acties uit. Deze acties kosten 1-3 tijdpunten (in de stijl van Thebe). Als je achteraan ligt op het tijdspoor ben je aan de beurt. Mijnrechten worden via een veiling aangeboden. De hoogste bieder betaalt aan de bank, registreert 2 tijdpunten en plaatst zijn houten mijngebouw op het gebied. Een mijn heeft een productiecapaciteit van 2 blokjes. Deze capaciteit kun je verhogen met een haven, mijnwerker of een trein, maar deze hulpmiddelen zijn schaars. Als je kiest voor productie, haal je het juiste aantal blokjes van het veld. Dit kost je per tin- of koperblokje 1 pond voor elk aanwezig waterblokje. Na de productie moet je er 1 waterblokje bijplaatsen. Produceren wordt dus steeds duurder. Gelukkig kun je water lozen met pompen en andere hulpmiddelen. Nadat iedereen heeft gepast worden de geproduceerde blokjes verkocht. Daarna mogen de spelers hun geld investeren in winstpunten. In de eerste ronde is de opbrengst in punten het hoogst, deze daalt elke ronde. Vroeg investeren in punten is lucratief, maar je moet wel voldoende geld overhouden voor toekomstige veilingen en de productie in waterrijke gebieden. Tegen het einde van een ronde worden twee lege gebieden voorzien van delfstoffen en water (dobbelen). In gebieden met mijnen worden geen nieuwe delfstoffen bijgeplaatst (tenzij je er een drainagesysteem aanlegt). Na vier rondes worden de geïnvesteerde winstpunten opgeteld en is de winnaar bekend. Dit is een redelijk pittig economisch spel, met strijd om de mooie locaties en schaarse acties. Deze pit wordt gecombineerd met een redelijk toegankelijk spelsysteem en een aangename speelduur. Dit spel is mij zeer goed bevallen. De eerste oplage is inmiddels uitverkocht, maar JKLM komt over enkele maanden met een nieuwe editie.


Martin Wallace signeert zijn spellen

After the Flood is een bordspel voor drie spelers over de ontwikkeling van beschavingen in het zuidelijk deel van Mesopotamië. Het speelbord bestaat uit twee zones, Sumerië en de andere gebieden. In Sumerië bouwen de spelers steden, in de andere gebieden wordt handel gedreven. Het spel duurt vijf rondes. De spelers krijgen inkomsten, in de vorm van graan- en textielblokjes. Je beschikt verder over acht 'arbeiders', die je op verschillende manieren kunt inzetten. In de actiefase voeren de spelers om de beurt hun acties uit: een stad bouwen, handelen, arbeiders plaatsen, een koninkrijk starten of uitbreiden, of passen. Door te passen maak je de acties voor de overgebleven spelers duurder. Er zijn acht soorten grondstoffen, waarvan alleen graan en textiel in Sumerië zijn te vinden. Handel in de juiste buitengebieden is dus noodzakelijk. Elke ronde wordt gestreden om de controle over drie koninkrijken. Als je voor de desbetreffende actie kiest, mag je met een leger over het bord razen. Tegen betaling van grondstoffen kun je extra legers kopen en/of de gevechtskracht verhogen. Aan het einde van een ronde verdien je winstpunten. Die krijg je allereerst voor de grootte van jouw koninkrijk (door legers gecontroleerde gebieden). Daarnaast kun je tegen betaling van grondstoffen een stad uitbreiden. Afhankelijk van de samenstelling van de ingeleverde grondstoffen levert dit veel winstpunten op. Controle over bepaalde steden levert je ook nog eens extra voordeeltjes op (bijv. grotere legers, extra grondstoffen). Bij de eindtelling krijg je ook nog eens punten voor de meeste arbeiders in bepaalde gebieden. Dit is het tweede spel in de Treefrog serie, dus zijn alle speelstukken van hout. Ik heb dit spel inmiddels één keer gespeeld en ben zeer onder de indruk. Een toegankelijk spelsysteem is het niet, ondanks de duidelijke regels ben je in het eerste potje steeds op zoek naar de juiste verbanden en acties. Deze zoektocht heeft mij geen minuut verveeld. Dit kan wel eens een van Martin's beste spellen blijken te zijn.

Steel Driver is een treinenspel. Iedere speler krijgt elke ronde een paar investeringsblokjes. Daarmee bied je in een reeks veilingen (één per maatschappij) op de controle over spoorwegmaatschappijen. Verkrijg je de controle, dan ontvang je een aandeel. De geboden blokjes gaan naar de kas van de maatschappij, die ze gebruikt om spoorlijnen aan te leggen. Hiermee verbinden de maatschappijen steden op het speelbord, wat het inkomen van de maatschappij verhoogt. Dit inkomen wordt in de vorm van winstpunten uitgekeerd aan de spelers die de maatschappijen controleren. Deze controle is overigens niet in handen van de grootste aandeelhouder, maar van de speler die het laatste aandeel kocht! In volgende rondes krijgen alle spelers hetzelfde aantal nieuwe investeringsblokjes. Na vijf rondes volgt een eindtelling. Dan vervoeren de maatschappijen goederen in verschillende soorten (= blokjes in de juiste setjes beurtelings van steden pakken), waarna het finale inkomen van de maatschappijen wordt vastgesteld. Dan volgt een laatste uitkering van winstpunten aan alle aandeelhouders. Grappig detail: het geld waarmee je aandelen koopt en de maatschappijen bouwen, zijn houten blokjes; de via dividenduitkeringen ontvangen winstpunten lijken erg sterk op traditioneel speelgeld. Steel Driver rijdt bijna op een soortgelijke route als Wabash Cannonball / Chicago Express en biedt ons een vereenvoudigde variatie op een 18xx-spel, zonder avondvullende speelduur.

daVinci Games
Deze Italiaanse uitgever had een smalle stand naast partner Abacus. Daar demonstreerden ze de heruitgave van Borneo (nu met een bord) en het nieuwe kaartspel Amerigo. Dit kaartspel van Din Li ontleent zijn naam aan de ontdekkingreiziger Amerigo Vespucci en draait uiteraard om ontdekkingsreizen. De 108 speelkaarten tonen schepen met vijf verschillende goederensoorten, 1-3 roeren en 1 dubloen. Tijdens het spel kun je in twee virtuele zones verblijven: op reis of thuis. Als je aan de beurt bent, moet je één actie uitvoeren: varen, ontdekken, uitstallen of verkopen. Om te varen speel je één kaart. In latere beurten kun je verder varen. Het aantal roeren bepaalt de afstand. Deze afstand kan bij thuiskomst een bonus in dubloenen opleveren. Als je kiest voor ontdekken, eindigt de heenreis. Dan trek je net zoveel kaarten als jouw dubbele afstand (NB de handlimiet is 12) en moet je de volgende beurt de terugreis starten. De terugreis kost je ook roeren, maar deze tellen dan wel dubbel. Als je thuis bent, kun je goederen uitstallen. Zodra alle goederensoorten op de gemeenschappelijke markt aanwezig zijn, mag je goederen verkopen. Andere spelers in de thuishaven mogen dit ook. De waarde van de goederen hangt af van de schaarste op de markt. Het is uiteraard de bedoeling om de meeste dubloenen te verzamelen.

Parland Spiele
In Zwitserland is een kloof waar in de Romeinse tijd al een weg doorheen voerde. In de middeleeuwen werd deze weg echter niet meer onderhouden, en zo kreeg het de naam slechte weg, oftewel Viamala. Deze naam is ook aan een spel gegeven, waarbij we met voertuigen heen en terug moeten om goederen te vervoeren. Uiteindelijk krijgen we voor het uitladen geld, en proberen we zo snel mogelijk een bepaald bedrag te verdienen. Elke beurt dobbel je met twee stenen. De ene geeft de weersomstandigheden aan, terwijl de andere normaal een getal toont. Dit getal kun je op verschillende manieren inzetten. Je kunt aan je eigen kloof bouwen. Je neemt kaartjes met een totale waarde van de worp en legt die in de gewenste volgorde aan. Zolang je nog kaartjes hebt, kun je natuurlijk nooit met een voertuig het einde bereiken. Als alternatief kun je goederen inladen. Verschillende goederen hebben verschillende waarden (kaas 1, diamant 6), en je mag een aantal goederen pakken met een totaal waarde van je worp. Deze goederen breng je onder in je voertuigen, die elk een verschillende capaciteit hebben. Als je liever iets anders doet, kun je volgepakte voertuigen verplaatsen, waarbij je je worp over verschillende voertuigen mag verdelen. Het laatste alternatief is een verbeterkaart te pakken, wederom met de waarde van je worp. Het bijzondere is dat er maar een paar kaarten zijn per waarde, en dat ze allemaal - dicht - naast elkaar uitliggen. Je hebt grote kans om de gewenste kaart te pakken, en nadat een kaart uitgespeeld is, weet je dus met zekerheid hoe je aan deze kaart kunt komen.

Zo probeer je je voertuigen naar het einde van de kloof te bewegen, uit te laden (gaat op dezelfde manier als het inladen), en weer vol te laden, terug te gaan, enzovoort. Waar de weerdobbelsteen voor dient? Bij slecht weer moet er geschuild worden bij een kloofkaartje dat dekking biedt, en gaan je voertuigen eventueel terug naar zo'n kaartje. Soms is het gelukkig ook goed weer, en dan gaan ze allemaal drie plaatsen vooruit. Het is raadzaam om de schuilplaatsen goed over je parcours te verdelen, anders ga je regelmatig erg ver terug. Maar na een paar keer heen en weer reizen, gaat de charme er wel vanaf. Wat overblijft is een aardig familiespel, dat vooral een erg prachtig vormgegeven scorespoor heeft. In de doos kronkelt het over bruggetjes heen en weer, en door gaten worden de afgeleverde goederen uit het spel gebracht. Door luikjes te openen kunnen de spelmaterialen weer uit de doos gevist worden en kan alles mooi opgeborgen worden. Helaas niet voldoende voor een geslaagd spel. (Tekst: Niek)

Een fantastische hal
Hal 6 is traditioneel het domein van de fantasyliefhebbers en de wargamers. Eerstgenoemden vind je er in alle soorten en maten, inclusief prachtig uitgedoste ‘live action roleplayers’. Ik noemde die mensen altijd ‘Rubberen Robbies’, maar het hier geëtaleerde materiaal oogde dermate realistisch, dat ik me veiligheidshalve maar gedeisd houd.

Een andere traditie van deze hal is de ‘verborgen standhouder’. Dit is een relatief onbekende uitgever uit een op spellengebied minder bekend land, met een of meer interessante bordspellen, die pas na de beurs mijn aandacht trekt. Met dank aan Henk Rolleman had ik ze dit jaar eerder in de smiezen en trakteerde ik mezelf op de twee spellen van de Spaanse uitgever Gen X. Ik heb alleen het tweepersoonsspel 2 de Mayo kunnen spelen. Dit is een vlotte en lichte 'wargame' over een opstand tegen de Franse overheersers in Madrid. Alles draait om listig positiespel en de handige inzet van jouw actiekaarten. Erg veel speelplezier in een half uur, een aanrader voor iedere spelfanaat.

Over tijdgebrek gesproken, het wordt tijd voor een slot aan dit lange epistel. Ik dank Bob, Det en Niek voor de bijdragen in woord en beeld en de lezer voor zijn/haar belangstelling. Ik hoop dat dit Spielverslag jouw tijd en aandacht waard was.


ons afscheid van de beurs (en een krakende auto)

Spiel ze!



Erwin

Meer informatie over Spiel:
- Spelmagazijn fotoverslag
- Bordspeler weblog
- Spellengek weblog





Agenda > Verslagen > Spiel 2008


Top