Spellen > Recensies > Byzantium

Byzantium

Bob Schubert - nov 2005

Warfrog heeft de laatste jaren een goede traditie opgebouwd in het uitbrengen van goede strategische meerpersonen spellen, die steeds op de Spieltage in Essen voorgesteld werden. Een snelle greep als voorbeeld: Princes of the Renaissance, Age of Steam, Liberté..... - stuk voor stuk prima spellen, die het ervaren spelerhart sneller doen kloppen. En allemaal spellen van spelontwerper Martin Wallace, die ons in 2004 ook al met het uitstekende Struggle of Empires verraste. Dit jaar was het spel Byzantium aangekondigd, dat ik meteen op de eerste beursdag van Spiel 2005 ging bekijken. En tot mijn verrassing was het geluk met mij: luttele minuten na mijn aankomst werd een van de twee demonstratietafels vrij. Een korte zoektocht en drie medespelers later konden we van start gaan....

Spelmateriaal

De blik op het speelmateriaal is voor een verwende speler in eerste instantie wat teleurstellend. Geen kaartjes, geen veelkleurige counters: slechts een stevig bord in A2 formaat, 4 stevige A4 bordjes waarop de spelers hun resources (geld, troepen...) bijhouden en een bonte verzameling blokjes, schijfjes en plastic fiches, die zo uit een Duits familiespel lijken te zijn gesprongen. 

Het bord toont het deel van het Midden-Oosten dat in de 7e eeuw door het Byzantijnse Rijk werd gedomineerd, met daarnaast en er omheen tal van vakjes voor het bijhouden van punten en speciale acties (waarover later meer). Bij het spelen blijkt al het materiaal uiterst functioneel. Het ontbreken van kaartjes voor bijv. de speciale acties noodzaakt weliswaar tot het voortdurend rondreiken van het regelboek, maar voorkomt ook de kleine 'misprints' waarin Warfrog de laatste jaren een onvrijwillige vermaardheid heeft gekregen. 

Spelachtergrond en -doel

De spelers spelen elk een familieclan in het Middenoosten van de 7e eeuw. Trouw aan zichzelf èn aan het geld, maar zeer flexibel als het om wereldlijke macht gaat. Zolang de pecunia maar kloppen, is het hun worst of ze met de keizer of de kalief in zee gaan. Door oorlogen voor beide partijen te steunen, steden uit te breiden, kerken en moskeeën te bouwen enzovoort, vergaren de spelers overwinningspunten. De speler die aan het einde het hoogste aantal punten heeft, wint. Niet verrassend uiteraard, maar de weg daar naar toe biedt vele tactische en strategische mogelijkheden.

Voor de niet-historici onder ons: Het Oost-Romeinse rijk met de hoofdstad Constantinopel (daarvoor Byzantium, daarna Istanbul genoemd) bevond zich na een bloeiperiode in de eerste helft van de 7e eeuw weer in de verdediging. De Perzen in het oosten hadden gelukkig hun eigen problemen, maar aan de Europese kant klopten allerlei op buit beluste Slavische volken (met name de Boelgaren) aan de poorten. En in het zuidoosten was een zekere Mohammed opgestaan, die zijn volgelingen opriep om alle buren van het door hem gepredikte geloof te overtuigen. Desnoods hardhandig, uiteraard.

Net als in Princes of the Renaissance en Struggle of Empires heeft Martin Wallace een apart idee ontwikkeld. De spelers spelen afwisselend zowel de Byzantijnse als de Arabische fractie, waardoor vaste bondgenootschappen zo goed als onmogelijk worden. Wie niet voldoende het evenwicht in stand houdt, verliest op den duur punten. De punten voor Byzantijnen en Arabieren worden namelijk apart bijgehouden, en als de punten voor de ene partij meer dan dubbel zo hoog zijn als die voor de andere, wordt de kleinere partij niet meegeteld... Daarnaast is er ook nog de kans op een 'sudden death', namelijk wanneer Constantinopel veroverd wordt. In dat geval worden alleen de Arabische punten geteld. Reden genoeg dus om je medespelers argwanend in de gaten èn in toom te houden.

Het spel

Elke speler start met dezelfde resources: Een klein Byzantijns en een groot Arabisch leger, een (volle) Byzantijnse en een (bijna lege) Arabische schatkist en een flinke handvol resources (houten blokjes) die hij voor beide kanten mag inzetten. De beide legers bestaan elk voor een deel uit elite, hoofdmacht, stedelijke milities en transport.. Het bord is goed gevuld met (nu nog) rijke steden die (nu nog) hun poorten openen voor elke fractie die hen wil inlijven.. Alleen in het noordoosten zijn er nog een negental Perzische steden die met harde hand van de beste bedoelingen van hun nieuwe eigenaren moeten worden overtuigd.

De speler die aan de beurt is, heeft de keuze uit een groot aantal acties. En zoals zo vaak mag dat maar één actie zijn, voordat hij zijn beurt doorgeeft aan de volgende speler. De kwelling zit weer eens in de keuzes, en garandeert tegelijkertijd de spanning in het spel. Het hele spel draait om je resources: de kleine houten blokjes die in het spel van alles kunnen zijn, afhankelijk waar ze op je bord liggen. Het kunnen bezitsmarkers zijn, legereenheden, bewegingspunten, enz. Alles wat je doet, kost je geld en/of deze blokjes.

Wat kun je allemaal?
1. De controle over een (nog bezitsloze) stad overnemen
2. Een leger versterken
3. Een speciale actie doen
4. Belasting heffen
5. Een kerk of moskee bouwen
6. Een leger bewegen en/of mee aanvallen
7. Passen

Je hebt maar 1 Byzantijns en 1 Arabisch leger, die je met pionnen op de kaart plaatst en daarna 'gewoon' beweegt over land of zee. Bedenk goed waar je dit doet, want beweging kost punten/blokjes, en daar heb je altijd te kort van. Aanvankelijk wordt er vooral op de rijke Byzantijnse en wat armere Arabische steden gejaagd. Je kunt ze gewoon overnemen door er een blokje van je eigen kleur op te leggen, simpel en goedkoop. Elke stad levert je Byzantijnse of Arabische overwinningspunten op en garandeert je ook een zeker inkomen. De Arabieren, die weinig steden maar grote legers hebben, zullen al snel aan de Perzische steden gaan knabbelen. Langzaam maar zeker wordt het dringen geblazen en moet je je punten ten koste van je medespelers gaan halen. Er is tenslotte niets op tegen om met een Arabisch leger van jouw kleur een Byzantijnse stad van een andere kleur aan te vallen..... en als dat niet kan, heb je altijd nog de mogelijkheid om een tijdelijke burgeroorlog uit te roepen en de 'eigen partij' aan te vallen. - Burgeroorlog? Ja, dat is een speciale actie, en daar zijn er nogal wat van.

De speciale acties:
1. Keizer of Kalief worden (levert 2 punten en een elite-eenheid op)
2. Een burgeroorlog ontketenen (1 x Byzantijns, 2 x Arabisch)
3. Een stad uitbreiden (2 x Byzantijns, 3 x Arabisch)
4. Een stad fortificeren (2 x)
5. De Byzantijnse vloot overnemen (zeer hinderlijk voor Arabische zeebewegingen)
6. De Arabische vloot overnemen (vermindert bovenstaande hindering)
7. De Bulgaren versterken en/of laten aanvallen (sterk en heel vervelend, maar gelukkig alleen voor stadsbezitters in het noordwesten)

Meer dan genoeg keuzes dus. Sterker nog, de eerste keer word je bijna doodgeslagen door de enorme variatie, waarvan je vaak het nut nog niet inziet. En natuurlijk zijn de speciale acties ook nog beperkt. Om een speciale actie te kunnen uitvoeren, moet je een blokje op het desbetreffende vak op de kaart leggen. Op elk vak mag maar 1 blokje, dus de speciale acties (en de blokjes) raken vanzelf op.

Het gevechtssysteem is gelukkig simpel en effectief. Beide partijen gooien 1 x (!) een aantal 6-zijdige dobbelstenen, maximaal 3 voor de hoofdmacht van je leger + 1 voor elke elite-eenheid. Alle worpen van 4 of hoger betekenen een verlies voor de tegenstander. Wie daarna nog het grotere leger heeft, wint. De belegering van steden gaat op dezelfde manier, waarbij het aantal dobbelstenen dat een stad gooit, afhankelijk is van de stadsgrootte en de inzet van burgermilities.

Spelverloop

Het spelverloop gaat over 3 spelrondes, elk verdeeld in een actiefase en een inkomsten & onderhoudsfase. Tijdens de actiefase kan elke speler als hij aan de beurt is één actie doen. Er zijn geen dubbele acties mogelijk, tenzij alleen 1 speler nog acties (blokjes) over heeft en de anderen hebben gepast. Een speler die past, kan in de desbetreffende spelronde geen acties meer doen. De eerste die past, is automatisch startspeler in de volgende spelronde.

Zoals ik al aangaf, staat het eerste tijdperk vooral in het teken van overnames en wordt er vooral tegen de Persen gevochten. Pas als de koek verdeeld is, begint het echte werk. Waar valt er nog iets te halen/veroveren? Hoe kom ik daar? Zijn mijn Arabische en Byzantijnse overwinningspunten in evenwicht? Welke speciale actie wil ik nog? Of andersom: welke mag vooral niet in de handen van de verkeerde medespeler vallen? Het kan bijvoorbeeld best voorkomen dat ik de actie 'Burgeroorlog' neem, alleen maar om te voorkomen dat mijn medespeler-met-het-grote-leger die rijke stad van mij aanvalt waar zijn leger naast staat.

Het is bijna onmogelijk om voor één doel te gaan; daarvoor ben je te veel afhankelijk van de acties van je medespelers. Ook is teveel oorlog voeren niet goed voor je punten. Grote legers kosten veel onderhoud. Onderhoud betaal je uit het inkomen van je steden. Steden gaan echter achteruit in grootte/inkomen als ze na een belegering veroverd worden. Met andere woorden: teveel veroveringstochten maken de kurk waarop je drijft steeds kleiner. Maar ja, wat doe je als een speler met een groot Arabisch leger richting Constantinopel trekt? Ook een leger versterken om hem tegen te houden natuurlijk, met alle gevolgen van dien. Het komt ook zeker voor dat spelers aan het einde van een spelronde doldrieste aanvallen uitvoeren, onder het motto: 'lukt het, is dat meegenomen; lukt het niet, scheelt het in onderhoud...'

Zeker in de 3e spelronde wordt het zinvol, om ook kerken en moskeeën te bouwen. Die leveren meteen overwinningspunten op en tellen ook nog eens mee in de eindtelling. Er leiden in dit spel vele wegen naar Rome..... -of moet ik zeggen Constantinopel?

Ten slotte

Byzantium is een boeiend spel met vele mogelijkheden voor de wat ervaren speler die niet opziet tegen de speelduur van 2,5 - 3 uren. Je zult het een paar keer moeten spelen om inzicht te krijgen in het aanvankelijk haast verpletterende aantal mogelijkheden. Het 'herspeelgehalte' is in elk geval hoog. Ieder spel verloopt gegarandeerd anders, en laat je achter met het idee 'dat moet ik ook eens proberen.....'

Spellen > Recensies > Byzantium

Top