Spellen > Recensies > Charlemagne

Charlemagne

Erwin Broens - 1999


Begin 1998 was ik op een spellendag in Amersfoort druk met het demonstreren van bordspellen. Tussen de bedrijven door raakte ik aan de praat met een vriendelijke man met een kartonnen doos vol spelstukken. Zijn naam was Gerard, hij had een spel bedacht en vroeg of ik het wilde zien. Het spel heette Charlemagne, was door hemzelf gefabriceerd en zag er meer dan interessant uit. Dat vonden ze in Duitsland ook, want daar verscheen dit jaar onder de naam Krieg und Frieden een professionele versie. 999 Games heeft dit spel in Nederland uitgegeven onder de oude naam Charlemagne.

Een luie keizer

Drie tot vier spelers zijn vorsten in een keizerrijk waar de keizer niet aan het besturen van zijn land toekomt. De spelers moeten de problemen van het keizerrijk oplossen (oorlog, belastingheffing, oproer en hongersnood) en daarnaast hun eigen landgoed beheren. Het gaat er niet vreedzaam aan toe, met enige regelmaat wordt er een boerderijtje platgebrand. Tussen de bedrijven door bouwen de spelers een kathedraal. Zodra deze is voltooid, mag de speler met de meeste winstpunten een vreugdedansje maken.

Het spelmateriaal

De doos is de eerste kennismaking met een nieuw spel. 999 Games vond dat de Duitse cover te weinig "middeleeuwse" sfeer uitademde en besloot tot een aanpassing. Aan de ene kant is dit geslaagd, met een passend lettertype en een mooie sierletter. Aan de andere kant wekt de onhandige uitlijning van de kantlijntekst helaas een rommelige indruk.


Het spelmateriaal (foto: 999 Games)

Het spelmateriaal bestaat verder uit:

  • een rond (!) spelbord met de landgoederen van de spelers en de bouwplaats van de kathedraal;
  • de 6 houten delen van de kathedraal;
  • 4 sets van 6 houten boerderijen c.q. werkplaatsen in de kleuren van de spelers;
  • 16 lotkaarten met de 4 problemen oorlog, belastingheffing, oproer en hongersnood;
  • 68 machtkaarten, die worden gebruikt als "grondstof". Er zijn 4 soorten: schild, kelk, hamer en graan;
  • 32 keizerlijke zegels, de winstpunten;
  • 8 privileges, een beloning van de keizer die extra machtkaarten oplevert;
  • 4 informatiekaarten met een overzicht van de spelregels en een handige tabel met de relatieve waarde van de machtkaarten;
  • het spelregelboekje.

Het spelverloop

Charlemagne is onderverdeeld in spelronden die elk uit vier fasen bestaan. Dit zijn kalenderjaren met hun vier seizoenen.

In de winter komen de vorsten bijeen. Ze worden door de keizer ontboden om de problemen van het rijk te bespreken.

In deze spelfase kiest één van de spelers, de keizerlijke raadgever (= de startspeler), één van de vier lotkaarten in zijn hand. De afbeelding op deze kaart bepaalt het "probleem" dat dit jaar opgelost moet worden. Er zijn vier problemen: oorlog, belastingheffing, oproer en hongersnood. De lotkaart bevat ook een symbool – een privilege of een kathedraal. Dit symbool bepaalt de beloning voor degene die het probleem oplost (zie "voorjaar").

In het voorjaar wordt het noodlot bestreden en wordt een nieuwe keizerlijke raadgever benoemd.

De spelers bieden op het recht om het probleem op de zojuist gespeelde lotkaart te mogen oplossen. Het bieden wordt geregeld via een veiling. De startspeler brengt een bod uit, de volgende speler kan overbieden of passen, enzovoort. Bieden doe je met je machtkaarten. De waarde van deze kaarten is afhankelijk van de lotkaart waarop wordt geboden. Voorbeeld: bij een oorlog is een schildkaart vier punten waard, een graankaart maar één punt. Bij een hongersnood is het precies omgekeerd. Aan deze veiling is een leuk mechanisme toegevoegd. Bij andere spellen mogen passende spelers meestal hun volledige bod terugnemen. Bij Charlemagne mag je alleen je laatste bod terugnemen. Pas dus op, voor je het weet ben je kaarten kwijt waarvoor je niets hebt gekregen.

De speler met het hoogste bod wint de veiling. Hij wordt de nieuwe startspeler en ontvangt daarnaast ook een beloning, die afhankelijk is van het symbool op de lotkaart:

  • bij een privilegesymbool krijg je één winstpunt en mag je een privilege uitkiezen. Er zijn vier soorten (van elk twee): schild, kelk, hamer en graan. De relatie met de symbolen op de machtkaarten is niet toevallig. De bezitter van een privilege krijgt in de herfst één extra machtkaart met hetzelfde symbool. Een privilege heeft nog een voordeel: in de winter mag je het privilege inleveren om de actieve lotkaart te wisselen. Als je veel graankaarten bezit, kun je bijv. een lotkaart "oorlog" omruilen voor een lotkaart "hongersnood". Dan zijn je graankaarten i.p.v. één punt maar liefst vier punten waard. Erg leuk is de regel dat je een privilege van een medespeler mag wegnemen als deze niet meer op voorraad ligt. Het langdurige bezit is bepaald niet zeker (dat geldt vooral voor de populaire schild- en graanprivileges).
  • bij een kathedraalsymbool moet je een nieuw stuk aan de kathedraal bouwen. Daarvoor krijg je één of meer winstpunten. Als je in de loop van het spel een of meer werkplaatsen hebt gebouwd (zie "zomer"), krijg je voor elke werkplaats één bonuspunt. Helaas waren de ladders en steigers in de middeleeuwen niet al te stevig. Na het incasseren van de bonuspunten donderen je werklieden massaal in de WAO en gaan je werkplaatsen terug naar je voorraad.

In de zomer besturen de vorsten hun eigen landgoederen en werpen ze een gulzige blik op de rijkdommen van hun buren.

In deze fase is het tijd voor de individuele spelerbeurten. Beginnend met de startspeler mogen de spelers de volgende acties in willekeurige volgorde uitvoeren.

  • een of meer nieuwe boerderijen bouwen. Tegen betaling van één graankaart mag je één nieuwe boerderij bouwen. Deze plaats je op een van de zes boerderijvelden op jouw deel van het spelbord. Het aantal boerderijen bepaalt hoeveel nieuwe machtkaarten je in de herfst mag trekken.
  • een of meer werkplaatsen bouwen. Tegen betaling van één hamerkaart mag je één nieuwe werkplaats bouwen. Deze plaats je op een van de drie werkplaatsvelden op jouw deel van het spelbord. Je mag niet meer werkplaatsen bezitten dan boerderijen. De werkplaatsen leveren eenmalig bonuspunten op als jij een kathedraalstuk bouwt (zie "voorjaar").
  • medespelers aanvallen. Tegen betaling van één schildkaart mag je één van je medespelers aanvallen. Deze kan zich verdedigen met een eigen schildkaart. Als de medespeler niet verdedigt plundert jouw denkbeeldige ridder een van zijn gebouwen. Het gebouw wordt daarbij platgebrand en verdwijnt richting voorraad. Met dit geweld frustreer je niet alleen de opbouw van een medespeler, je krijgt ook nog eens een leuke bonus. Aan het einde van je zomerbeurt ontvang je twee machtkaarten voor elke medespeler van wie je een of meer gebouwen hebt gesloopt.
  • een of meer ridders omkopen. Tegen betaling van één kelkkaart mag je één denkbeeldige ridder van een medespeler omkopen. Jouw doelwit moet dan een van zijn schildkaarten inleveren bij de bank. Dit is een mooie manier om een beoogd slachtoffer te verzwakken voordat je hem met een eigen ridder aanvalt. Als je doelwit geen schildkaarten bezit, moet hij je al zijn machtkaarten laten zien. Deze spionage levert vaak nuttige informatie op, waarmee je in de volgende winter je voordeel kunt doen bij het kiezen van een nieuwe lotkaart.

Het jaar eindigt met de herfst waarin de vorsten gaan oogsten.

In deze fase ontvangen de spelers hun inkomsten. Voor elk privilege krijg je een machtkaart met het gelijke symbool. Vervolgens trek je één gratis machtkaart van de dichte stapel. Ten slotte mag je voor elke twee boerderijen één machtkaart van de dichte stapel trekken.

Vervolgens mogen de kneusjes onder de spelers smeken om "Keizerlijke Genade". Als je deze herfst maar één machtkaart hebt gekregen (je hebt dus maximaal één boerderij en geen enkel privilege) en minder dan vijf machtkaarten bezit, kom je hiervoor in aanmerking. Je kiest dan een medespeler die minstens zoveel winstpunten heeft als jij. Van deze speler pak je de helft van de machtkaarten af, die je aan je eigen voorraad mag toevoegen. De onvrijwillige weldoener wordt door de keizer beloond met een privilege naar keuze.

De herfst eindigt met de inning van de keizerlijke belasting: als je meer dan tien machtkaarten bezit, moet je het overschot inleveren.

Beoordeling

Ik was al "verliefd" op Charlemagne in zijn oorspronkelijke vorm. De door Gerard zelf gefabriceerde houten versie was al een schitterend strategisch spel. Deze gelimiteerde versie kende wel een paar minpuntjes: de lange speelduur (drie uur was niet ongebruikelijk) en de te grote nadruk op de laatste spelronde (de bouw van het laatste kasteelstuk – toen nog geen kathedraal – leverde een enorme hoeveelheid punten op). Deze minpunten zijn in de huidige versie vakkundig weggepoetst. We hebben nu een prachtig spel, waarin de strategie op de lange termijn (het planmatig uitspelen van je lotkaarten in relatie tot de bouw van de laatste kathedraalstukken) wordt afgewisseld met volop interactie tussen de spelers (zowel tijdens de "veiling" als in de zomerfase). Charlemagne is geen "licht" en zeker ook geen "lief" spel, maar wel een aanrader voor iedereen die niet bang is voor een stevig potje speelplezier. 

Ik heb her en der gehoord dat het spel een te grote geluksfactor zou hebben door de nadrukkelijke aanwezigheid van de schildkaarten. Spelers die veel schilden van de stapel trekken, branden de gebouwen van anderen plat en zouden niet meer in te halen zijn. Volgens mij wordt dit voldoende gecompenseerd door de dubbele functie van de machtkaarten. Je hebt ze niet alleen in de zomer nodig, maar gebruikt ze ook als geld in de veiling van de lotkaart. Als je geen veilingen wint, krijg je geen winstpunten! Verder kun je kelkkaarten gebruiken om de ridders van je medespelers om te kopen. Als dit onvoldoende compensatie biedt, kun je de volgende variant van Gerard gebruiken: kies in de herfst de "gratis" machtkaart, i.p.v. trekken van de dichte stapel.

Er is ook geklaagd over het te grote belang van het laatste kathedraalstuk. Als je drie werkplaatsen bezit, verdien je hiermee zes winstpunten. Juist in deze versie van Charlemagne is deze kritiek niet op zijn plaats. Met het vierde en vijfde kathedraalstuk kun je nota bene vijf punten pakken. Er is voldoende gelegenheid om dat extra punt op een andere manier te verdienen. Het is wel belangrijk om je strategie op de laatste beurten te richten. Met een juiste combinatie van lotkaart en machtkaarten kun je zo je grote slag slaan. Vergeet dan vooral niet dat je privileges kunt gebruiken om een lotkaart om te ruilen!

Ik besluit met een kritiekpunt: helaas bevatten de spelregels een paar taal-, type- en opmaakfouten. De enige echt storende fout staat op pagina 6, bij de acties "ridders omkopen" en "ridders uitdagen". De plaatjes bij "uitdagen" en "omkopen" zijn per abuis verwisseld.

Titel: Charlemagne / Krieg und Frieden
Auteur: Gerard Mulder
Uitgever: 999 Games (NL) / TM Spiele (D)
Aantal spelers: 3 - 4
Speelduur: 60 - 90 minuten
Prijs: ong. 30,- (Duitsland: 22)


Spellen > Recensies >
Charlemagne


Top