Spellen > Recensies > Tycoon

Erwin Broens - 1998

Tycoon is een toegankelijk economisch bordspel in de traditie van Acquire, Shark en Big Boss. Net als in deze andere spellen draait het allemaal om geld. Een verschil met de genoemde spellen is de afwezigheid van aandelen - in Tycoon spelen leningen een belangrijke rol. In dit spel ben je de eigenaar van een internationale onderneming. Je vliegt de hele wereld over om hotels en fabrieken te bouwen. Bouwen doe je in drie ronden, die steeds met een betaaldag eindigen. Op een betaaldag ontvang je geld voor jouw investeringen. De winnaar is de speler die na de derde betaaldag het meeste geld bezit.

Spelmateriaal

De eerste kennismaking met een spel is meestal de voorkant van de doos. Tycoon scoort op dit punt nauwelijks een voldoende. De doos toont een bijziende en vooral chagrijnige manager, die bepaald niet uitnodigend overkomt. Over de rest van het materiaal heb ik minder te klagen:

• het speelbord toont 9 wereldsteden, met foto’s van bekende locaties in de betreffende steden (opvallend is de afwezigheid van Amsterdam). Elke stad heeft 2 landingsbanen, 12 bouwplaatsen voor hotels en 2 fabrieksterreinen.
• 54 vliegtickets (18 voor lijnvluchten en 36 voor charters). Dit zijn vrij sobere kaartjes, maar daardoor wel zo duidelijk.
• 24 leningen (van 10 of 16 miljoen).
• 4 gekleurde vliegtuigjes; de pionnen waarmee de spelers van stad naar stad vliegen.
• 20 fabrieken (in 4 kleuren - 5 per kleur).
• 72 hotels (in 4 kleuren – 18 per kleur).
• 100 bankbiljetten, in coupures van 1, 5, 10 en 50 miljoen.
• een spelregelboekje.

spelbord & materiaal, foto (c) Jumbo

Het spelverloop

Aan het begin van het spel ontvangt iedere speler een vliegtuig, een startkapitaal van 15 miljoen, 5 fabrieken en 6 (van in totaal 18) hotels. Het spel wordt gespeeld in drie spelronden, die telkens eindigen zodra een speler al zijn hotels heeft gebouwd. Aan het einde van elke spelronde is het betaaldag. De spelers krijgen dan geld voor verspreiding, een meerderheidsbelang en het aantal fabrieken en kunnen hun leningen terugbetalen. Aan het begin van de tweede en de derde ronde krijgt iedereen weer 6 hotels.

Het is de bedoeling om zoveel mogelijk geld te verdienen met de bouw van hotels en fabrieken. Je zult echter merken dat je veel kosten moet maken voordat de eerste inkomsten in de bedrijfskas vloeien. Je begint het spel weliswaar met 15 miljoen, maar dat geld verdwijnt als sneeuw voor de zon. Voor je het weet ben je op weg naar je thuisbasis, voor je zoveelste lening. De hotels zijn nog vrij redelijk geprijsd, in Kaapstad bouw je er een voor 2 miljoen, in New York of Monaco mag je 4 miljoen neertellen. De prijs van een fabriek kan aardig in de papieren lopen, soms moet je wel 10 miljoen op tafel leggen. Het rendement van de fabrieken is vaak onzeker; enige voorzichtigheid is hier op zijn plaats. De grote kostenpost zijn de vliegtickets. Om in een stad te mogen bouwen, moet je vliegtuig op een van de twee aanwezige landingsbanen staan. Het spelsysteem dwingt je aldus tot de aanschaf van prijzige vliegtickets. Met de "goedkope" chartervluchten kun je tussen de twee op het ticket genoemde steden vliegen. Met de dure lijnvluchten vlieg je, vanuit een willekeurige stad of je thuisbasis, naar de stad die op je ticket staat aangegeven, of je vliegt naar (een of meer) aangrenzende steden. De vliegtickets zijn duur, de prijs loopt van 1 tot 6 miljoen. Het duurste ticket kost dus net zoveel als drie goedkope hotels. Dit is in onze economische realiteit natuurlijk absurd, maar voor de spelbalans is dit een goede zaak.

Een spelerbeurt bestaat uit het verplicht uitvoeren van één van de volgende acties (het kopen van tickets en het vliegen mag onbeperkt en is niet verplicht):

1. Een fabriek bouwen. Dit doe je in de stad waar jouw vliegtuig staat. Je mag per beurt één fabriek bouwen. In elke stad is ruimte voor twee fabrieken. Je betaalt de prijs die op het (lege) fabrieksterrein is afgebeeld.
2. Een hotel bouwen (of renoveren). Dit doe je in de stad waar jouw vliegtuig staat. Je mag per beurt één hotel bouwen. De kostprijs wordt bepaald door de landingsbaan waar jouw vliegtuig staat. Als je op een dure landingsbaan staat, heb je pech en moet je meer betalen. In elke stad is ruimte voor 12 hotels.
3. Een lening afsluiten. Dat doe je in je thuisbasis, voor je op tafel. Als je geld op is of je om een andere reden niet wilt of kunt bouwen, vlieg je naar je thuisbasis en sluit daar één lening af. Voor de vlucht naar je thuisbasis heb je geen vliegticket nodig; in de volgende beurt vlieg je met een lijnvlucht terug naar het bord. Het spelsysteem vraagt om bouwen in verschillende steden en dus ook de aanschaf van vliegtickets. Met alleen je startkapitaal red je het niet, dus is het een goed idee het spel te starten met afsluiten van een lening! Op de eerstvolgende betaaldag kun je de leningen terugbetalen (incl. 20 - 25% rente) of verlengen. Als je de lening verlengt, betaal je op de volgende betaaldag een veel hogere rente!

Al dat vliegen en bouwen dient maar één doel, het verdienen van zoveel mogelijk geld. Het is zaak niet als een kip zonder kop rond te fladderen, maar een gezonde strategie te ontwikkelen en vooral ook je medespelers in de gaten te houden. Op een betaaldag kun je op drie manieren geld verdienen; houd dit in de gaten bij het plannen en uitvoeren van je acties.

• Verspreiding. De premie voor verspreiding wordt hoger naarmate je in meer verschillende steden hotels hebt gebouwd. Met hotels in 2 steden krijg je 2 miljoen, met hotels in alle 9 steden krijg je 40 miljoen! Het zal duidelijk zijn dat deze premiecurve de intercontinentale mobiliteit bevordert.
• Meerderheid. Per stad wordt bepaald welke speler daar de meeste en welke de op een na meeste hotels bezit. Deze spelers krijgen een opbrengst die afhankelijk is van het aantal gebouwde hotels. Voor de eerste plaats ontvang je het hoogste bedrag dat is afgebeeld op de eerstvolgende lege bouwplaats; voor de tweede plaats krijg je het lagere bedrag. In steden als New York en Monaco kan de eerste plaats maar liefst 32 miljoen opleveren! Overigens blijft de waarde van de hotels niet eeuwig stijgen. Op een gegeven moment is de markt verzadigd en daalt de opbrengst. Als je hiermee rekening houdt, kun je een medespeler aardig wat geld door de neus boren. Over het dwarszitten van medespelers gesproken: door het bouwen op speciale bouwplaatsen kun je een hotel van een medespeler sluiten. Dit hotel telt dan niet meer mee voor de meerderheid en de verspreiding. De eigenaar van dit gesloopte hotel kan het wel (gratis) renoveren, maar moet daartoe opnieuw naar deze stad reizen.
• Fabrieken. De opbrengst van een fabriek is gelijk aan die van de tweede plaats bij de meerderheid van hotels. In de stad (of steden) met de langste hotelketen levert de fabriek net zoveel op als de eerste plaats bij de meerderheid van hotels. Voor een winstgevende fabriek is het bouwen van extra hotels welhaast een noodzaak. Bouw er niet teveel, want anders verzadig je de markt en daalt je opbrengst.

Ook het kopen van de vliegtickets vraagt aandacht. Iedere beurt heb je de keuze uit 2 lijntickets en 6 charters. De keuze voor bepaalde tickets hangt allereerst af van de kostprijs versus je geldvoorraad. De lijnvluchten bieden meer opties, maar kosten ook meer. Let vooral ook op de mogelijkheid om een reeks aansluitende chartertickets te kopen. Je hoeft de gekochte tickets niet meteen te gebruiken en kunt aldus meerdere beurten vooruit plannen. Je medespelers maken ook plannen; misschien kun je zo een interessant ticket voor de neus van je buurman wegkapen.

Beoordeling

In dit spel draait alles om planning en strategie, de geluksfactor speelt nauwelijks een rol. Alleen bij de beschikbaarheid van de vliegtickets steekt het geluk af en toe de kop op. In combinatie met het sobere spelmateriaal bestond het gevaar dat Tycoon een gortdroge exercitie zou zijn: rekenende spelers, marginale verschillen en weinig interactie. Op het eerste gezicht valt het misschien niet op, maar Tycoon bevat wel degelijk voldoende dynamiek. Coauteur Wolfgang Kramer heeft zich op sommige onderdelen wellicht laten inspireren door El Grande: het scoresysteem voor de meerderheden en de mogelijkheid om spelstukken te neutraliseren. Samen met de dalende waarde van de hotels, bieden deze mechanismen voldoende mogelijkheden om elkaar aan te pakken. Vergis je echter niet, rekenen en plannen blijft wel degelijk van belang. Als je te laat in de gaten hebt dat een medespeler een voorsprong opbouwt, haal je hem niet meer in. Mijn enige kritiek betreft de onaantrekkelijke speldoos en de opbouw van de spelregels (nagenoeg alle voorbeelden staan achteraan, men had ze beter tussen de regels kunnen plaatsen). Tycoon is een uitstekend bordspel, dat zich zonder moeite staande kan houden tussen de aan het begin opgesomde voorgangers.

QWG Games komt in oktober 2007 met een bewerkte heruitgave. De nieuwe editie heet El Capitan. De vliegtuigen, hotels en fabrieken worden vervangen door respectievelijk koopvaardijschepen, pakhuizen en forten. Deze nieuwe versie bevat zeer veel regelwijzigingen en introduceert verder een interessante spelvariant.

Spellen > Recensies > Tycoon

Top